Sztuka budowy murków z kamienia

Sztuka budowy murków z kamienia

Materialne i niematerialne dziedzictwo jako sposób doświadczania kultury lub zbioru zwyczajów jest w centrum podróży w stronę poznawania okoliczności historycznych i społecznych, które tworzą tożsamość kulturową. Tradycyjna sztuka murów budowanych z kamienia bez zaprawy, czyli cała architektura wernakularna, przez dziesięciolecia była niesłusznie zaniedbywana. Jest to sztuka budowania bez użycia materiałów spajających, budowania „na sucho”,będąca częścią krajobrazu kulturowego na całym wybrzeżu Morza Śródziemnego.

 

Prawdziwa wartość tego dziedzictwa niematerialnego nie była jednak przez długi czas poznana, dlatego też nigdy nie była przedmiotem dyskusji publicznej i naukowej, ani też nie była właściwie doceniana. Jest to całkowicie nieuzasadnione, ponieważ ciężko pracujący ludzie z całego regionu, niezależnie od mórz, granic i kultur, budowali piękne budowle z kamieni z krasowego środowiska, tworząc w ten sposób osiedla i całe kamienne krajobrazy, kolebkę wielu kultur europejskich.

Kažun
Zoran Jelača

Dlatego wpisanie murów z kamienia bez zaprawy na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO jest nadzwyczajnym krokiem w kierunku zachowania tej tradycji. Ponieważ ochrona wszystkich murów z kamienia bez zaprawy, obiektów kamiennych czy winnic byłaby niemożliwa, postanowiliśmy zachować know-how zdobyte przez stulecia i przekazać je przyszłym pokoleniom. Umiejętności budowania murów z kamienia bez zaprawy, przeznaczonych do użytku przez każdego, kto pracuje na danym terenie, były przekazywane z pokolenia na pokolenie, ale bez zapisów fizycznych, które okazały się kluczowe, gdy ciągłość zakończyła się w ciągu ostatnich dziesięcioleci XX wieku.

 

Sztuka budowania murów z kamienia bez zaprawy została gruntownie zbadana w 2016 roku dzięki staraniom organizacji 4 Grada-Dragodid, a także wielu osób i instytucji i była chroniona jako niematerialne dziedzictwo kulturowe Chorwacji. W następnym roku, dzięki wspólnej nominacji Chorwacji, Cypru, Francji, Grecji, Włoch, Słowenii, Hiszpanii i Szwajcarii, międzyrządowy komitet UNESCO uznał ogromne znaczenie tej tradycji i wreszcie pod koniec 2018 roku zaczął chronić ją jako światowe niematerialne dziedzictwo kulturowe.

 

Żyjemy w czasach, w których każdy ślad historii jest rejestrowany w wielu megabajtach i coraz ważniejsze jest, aby móc intuicyjnie rozszyfrowywać obiekty, takie jak mury z kamienia bez zaprawy oraz odkrywać ich strukturę i przeznaczenie, kierując się ceremoniami i obyczajami tak odległych od nas pokoleń.

Prostota i pełna funkcjonalność tradycyjnych obiektów dziedzictwa budowlanego, jak również aspekt ekologiczny są dzisiaj równie ważne i stanowią wyzwanie dla współczesnego społeczeństwa i architektów, podczas gdy zrównoważone wykorzystanie zasobów, tak jak w czasach minionych (oczywiście dostosowane do współczesnych pojęć), jest jedynym sposobem, w jaki obecne i przyszłe pokolenia mogą przetrwać.